کمال بشر در بیان امام رضا علیه السلام

ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺧﻠﻘﺖ، ﺗﻤﺎﻡ ﺁﻓﺎﻕ، ﻣﻘﺪﻣﻪ‌ﻱ ﺍﻧﻔﺲ ﺍﺳﺖ؛ ﻓﻬﻢ ﻗﺮﺁﻥ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﺸﻜﻞ ﺍﺳﺖ!
«ﺳﻨﺮﻳﻬﻢ ﺁﻳﺎﺗﻨﺎ ﻓﻲ ﺍﻵ‌ﻓﺎﻕ ﻭﻓﻲ‏ ﺃﻧﻔﺴﻬﻢ»[1]
آیات آفاق و انفس اصطلاحی است
یعنی ما نشانه‌های خودمان را در کرانه‌های جهان و وجود خود انسان بدانها نشان دادیم

و در اصطلاح عرفا و ارباب سلوک، به سیر در جهان برای شناخت آثار پروردگار آیات آفاقی،
و به سیر در درون نفس برای شناخت نفس و در پی آن شناخت حق آیات انفسی گفته می‌شود.

 مثلا، تحقیق در این که نظم عالم چگونه است، خود سیر در آفاق است؛
 کما این که تفکر در نیاز انسان به تکیه گاهی معنوی برای آن که حیات معنا یابد، سیر در نفس است.[2]
؛ ﺍﻳﻦ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩﺭ ﻳﻚ ﻛﻔﻪ‌ﻱ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺍﺳﺖ؛ ﺗﻤﺎﻡ ﺁﻓﺎﻕ ﺩﺭ ﻳﻚ ﻛﻔﻪ. ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﻘﺪﻣﻪ ﭼﻘﺪﺭ ﻋﻈﻴﻢ ﺍﺳﺖ، ﺗﺎ ﺑﺮﺳﺪ ﺑﻪ ﺫﻱ ﺍﻟﻤﻘﺪﻣﻪ! ﺑﻌﺪ ﺁﻥ ﺫﻱ ﺍﻟﻤﻘﺪﻣﻪ ﺑﻪ ﻏﺎﻳﺖ ﻗﺼﻮﯼ ﺑﺮﺳﺪ.
آفاق- فرهنگ فارسی معین - جِمع افق .

1 - کرانه های آسمان ، دشت .

2 - عالم ، جهان .
ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﻣﺠﻴﺪ، ﻛﻠﻤﻪ‌ﻱ «ﺗﺒﺎﺭﻙ» هفت ﻣﻮﺭﺩ ﺁﻣﺪﻩ:

« وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طینٍ (12)
ثُمَّ جَعَلْناهُ نُطْفَةً فی‏ قَرارٍ مَکینٍ (13)
ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً
فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً
فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظاماً
فَکَسَوْنَا الْعِظامَ لَحْماً
ثُمَّ أَنْشَأْناهُ خَلْقاً آخَرَ

فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقینَ 
تبارک از همان ماده ای است که ماده برکت است. برکت، فزونی خیر است.
«تبارک الله احسن الخالقین»؛ «پر خیر و پاینده است خدایی که بهترین آفرینندگان است.» (مومنون/14) 

تَبارَ کَ‏ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمینَ (54)
تَبارَکَ‏ الَّذی نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى‏ عَبْدِهِ لِیَکُونَ لِلْعالَمینَ نَذیراً (1)
تَبارَکَ‏ الَّذی إِنْ شاءَ جَعَلَ لَکَ خَیْراً مِنْ ذلِکَ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ یَجْعَلْ لَکَ قُصُوراً (10)
تَبارَکَ‏ الَّذی جَعَلَ فِی السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فیها سِراجاً وَ قَمَراً مُنیراً (61)
وَ تَبارَکَ‏ الَّذی لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُما وَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ (85)
تَبارَکَ‏ اسْمُ رَبِّکَ ذِی الْجَلالِ وَ الْإِکْرامِ (78)
تَبارَکَ‏ الَّذی بِیَدِهِ الْمُلْکُ وَ هُوَ عَلى‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدیرٌ (1)


ﻭﻟﻲ ﻫﺮ ﻣﻮﺭﺩﻱ ﺑﻪ ﻗﺪﺭﻱ ﻋﻤﻴﻖ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﺻﻼ‌ ﻭﺭﻭﺩ ﺩﺭ ﺑﺤﺚ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﺸﻜﻞ ﺍﺳﺖ! ﻧﻤﻮﻧﻪ‌ﻱ ﻣﻄﻠﺐ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ:
ﺩﻭ ﺳﻮﺭﻩ ﺩﺭ ﻗﺮﺁﻥ ﺍﺳﺖ، ﺍﻣﺎ ﭼﻪ ﺩﻭ ﺳﻮﺭﻩ‌ﺍﻱ! ـ‌ﺧﻮﺩ ﺁﻥ ﺑﺎﺯ ﺑﺤﺚ ﻣﻔﺼﻠﻲ ﺩﺍﺭﺩـ

ﺳﻮﺭﻩ‌ﻱ ﻓﺮﻗﺎﻥ
ﺳﻮﺭﻩ‌ﻱ ﻣﻠﻚ

، ﺑﺒﻴﻨﺪ ﺩﺭ ﺳﻮﺭﻩ‌ﻱ ﻣﻠﻚ ﭼﻪ ﻏﻮﻏﺎﻳﻲ ﺍﺳﺖ، ﺩﺭ ﻫﺮ ﺁﻳﻪ‌ﺍﻱ! ﺩﺭ ﺳﻮﺭﻩ‌ﻱ ﻓﺮﻗﺎﻥ ﭼﻪ ﺧﺒﺮ ﺍﺳﺖ! ﻫﺮ ﻳﻚ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﺳﻮﺭﻩ ﻣﺼﺪﺭ ﺍﺳﺖ ﺑﻪ ﺁﻳﻪ‌ﺍﻱ. ﻫﺮ ﻳﻚ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺩﻭ ﺁﻳﻪ ﺑﺎﺯ ﻣﺼﺪﺭ ﺍﺳﺖ ﺑﻪ «ﺗﺒﺎﺭﻙ». «ﺗﺒﺎﺭﻙ» ﺭﺍ ﺧﺪﺍ ﻛﺠﺎ ﮔﻔﺘﻪ؟
ﺗﺒﺎﺭﻙ ﺍﻟﺬﻱ ﻧﺰﻝ ﺍﻟﻔﺮﻗﺎﻥ ﻋﻠﯽ‏ ﻋﺒﺪﻩ ﻟﻴﻜﻮﻥ ﻟﻠﻌﺎﻟﻤﻴﻦ ﻧﺬﻳﺮﺍ
ﺩﺭ ﺳﻮﺭﻩ‌ﻱ ﻣﻠﻚ: «ﺑﺴﻢ ﺍﻟﻠﻪ ﺍﻟﺮﺣﻤﻦ ﺍﻟﺮﺣﻴﻢ، ﺗﺒﺎﺭﻙ ﺍﻟﺬﻱ ﺑﻴﺪﻩ ﺍﻟﻤﻠﻚ ﻭﻫﻮ ﻋﻠﯽ‏ ﻛﻞ ﺷﻲ‏ﺀ ﻗﺪﻳﺮ، ﺍﻟﺬﻱ ﺧﻠﻖ ﺍﻟﻤﻮﺕ ﻭﺍﻟﺤﻴﺎﺓ»
ﺑﻪ ﺧﻠﻘﺖ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻛﻪ ﻣﻲ‌ﺭﺳﺪ، ﺍﻃﻮﺍﺭ ﺳﺒﻌﻪ‌ﻱ ﺧﻠﻘﺖ ﺭﺍ ﺷﺮﺡ ﻣﻲ‌ﺩﻫﺪ. ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺗﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻧﺸﻮﺩ، ﺍﻣﺎﻡ ﺭﺿﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻧﺨﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ.
مراحل هفتگانه زندگی انسان
ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺍﻃﻮﺍﺭ ﺳﺒﻌﻪ ﺩﺍﺭﺩ؛ ﻃﻮﺭ ﺍﻭﻝ ﺷﺮﻭﻉ ﻣﻲ‌ﺷﻮﺩ ﺍﺯ «ﻟﻘﺪ ﺧﻠﻘﻨﺎ ﺍﻹ‌ﻧﺴﺎﻥ ﻣﻦ ﺳﻼ‌ﻟﺔ ﻣﻦ ﻃﻴﻦ»؛ ﻃﻮﺭ ﻫﻔﺘﻢ: «ﺛﻢ ﺃﻧﺸﺄﻧﺎﻩ ﺧﻠﻘﺎ ﺁﺧﺮ».
ﺩﻧﺒﺎﻝ ﻃﻮﺭ ﻫﻔﺘﻢ، «ﻓﺘﺒﺎﺭﻙ ﺍﻟﻠﻪ ﺃﺣﺴﻦُ ﺍﻟﺨﺎﻟﻘﻴﻦ». ﺍﻳﻦ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺍﺳﺘﻌﻤﺎﻝ «ﺗﺒﺎﺭﻙ» ﺍﺳﺖ؛ ﺁﻥ «ﺗﺒﺎﺭﻙ» ﺩﺭ ﺳﻮﺭﻩ‌ﻱ ﻣﻠﻚ، ﺁﻥ «ﺗﺒﺎﺭﻙ» ﺩﺭ ﺳﻮﺭﻩ‌ﻱ ﻓﺮﻗﺎﻥ، ﺍﻳﻦ «ﺗﺒﺎﺭﻙ» ﺩﺭ ﺳﻮﺭﻩ‌ﻱ ﻣﺆﻣﻨﻮﻥ، ﺑﺎﻳﺪ ﺿﻤﻴﻤﻪ ﺑﺸﻮﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺟﺎ، ﺧﺪﺍ ﻣﻲ‌ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: «ﻓﺘﺒﺎﺭﻙ ﺍﻟﻠﻪ ﺃﺣﺴﻦ ﺍﻟﺨﺎﻟﻘﻴﻦ»؛ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﺍﻧﺴﺎﻥ!
ﺣﺎﻻ‌، ﻛﻤﺎﻝ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺑﻪ ﭼﻴﺴﺖ؟
ﻛﻤﺎﻝ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺑﻪ ﺩﻭ ﻛﻠﻤﻪ ﺍﺳﺖ؛ ﺣﺮﻑ ﺣﺴﺎﺏ ﻫﻢ ﺩﻭ ﻛﻠﻤﻪ ﺍﺳﺖ:

ﻋﻘﻞ؛
ﺍﻳﻤﺎﻥ.

ﺍﻳﻦ ﺟﻮﻫﺮ ﻫﻤﻪ‌ﻱ ﻋﻘﻠﻴﺎﺕ ﻭ ﻧﻘﻠﻴﺎﺕ ﺍﺳﺖ: ﻛﻤﺎﻝ ﺧﻠﻘﺖ، ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺍﺳﺖ؛ ﻛﻤﺎﻝ ﺍﻧﺴﺎﻥ، ﻋﻘﻞ ﻭ ﺍﻳﻤﺎﻥ ﺍﺳﺖ.
ﺩﻭ ﺣﺪﻳﺚ ﺍﻣﺎﻡ ﻫﺸﺘﻢ ﺩﺍﺭﺩ:
 ﻳﻜﻲ ﺩﺭ ﻋﻘﻞ.
 ﻳﻜﻲ ﺩﺭ ﺍﻳﻤﺎﻥ.
ﺩﺭ ﻫﺮ ﺣﺪﻳﺜﻲ، ﺩﺭ ﻫﺮ ﺟﻤﻠﻪ‌ﺍﻱ، ﺷﻖ ﺍﻟﻘﻤﺮ ﻛﺮﺩﻩ! ﺁﻥ ﻭﻗﺖ، ﺍﻣﺎﻡ ﻫﺸﺘﻢ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ‌ﺷﻮﺩ!
ﺍﺑﻦ ﺳﻜّﻴﺖ ﻛﺴﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﺑﻦ ﺧﻠّﻜﺎﻥ، ﺩﺭﺑﺎﺭﻩ‌ﻱ ﻛﺘﺎﺏ ﺍﻭ، ﻣﻲ‌ﻧﻮﻳﺴﺪ: ﺍﻳﻦ ﻛﺘﺎﺑﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﻨﺪﺵ ﻧﻴﺴﺖ .
ﮔﻔﺖ: ﻳﺎﺑﻦ ﺭﺳﻮﻝ ﺍﻟﻠﻪ! ﺣﺠﺖ، ﺍﻣﺮﻭﺯ ﭼﻴﺴﺖ؟ ﻓﺮﻣﻮﺩ: «ﺍﻟﻌﻘﻞ».
ﺍﻳﻦ‌ﻫﺎ ﺭﺍ ﻛﺴﺎﻧﻲ ﻣﻲ‌ﻓﻬﻤﻨﺪ ﻛﻪ ﺗﻤﺎﻡ ﻋﻠﻮﻡ ﻋﻘﻠﻴﻪ، ﺣﻜﻤﺖ ﻧﻈﺮﻱ، ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ، ﻣﻦ ﺍﻟﺼﺪﺭ ﺍﻟﻲ ﺍﻟﺬﻳﻞ ﺭﺍ ﻃﻲ ﻛﺮﺩﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﻌﺪ ﻣﻲ‌ﻓﻬﻤﻨﺪ ﺍﻭ ﺑﻪ ﺍﺑﻦ ﺳﻜﻴﺖ ﭼﻪ ﻓﺮﻣﻮﺩﻩ!
ﻓﺮﻣﻮﺩ: ﺣﺠﺖ، ﻋﻘﻞ ﺍﺳﺖ.
ﺑﻌﺪ ﺩﺭ ﺑﻴﺎﻥ ﺩﻳﮕﺮ، ﻛﻤﺎﻝ ﻋﻘﻞ ﺭﺍ ﺑﻴﺎﻥ ﻛﺮﺩ :
ﻛﻪ ﻛﻤﺎﻝ ﻋﻘﻞ ﺩﺭ ﭼﻴﺴﺖ؟

ﻓﺮﻣﻮﺩ: ﻋﻘﻞ ﻛﺴﻲ ﺗﻤﺎﻡ ﻧﻤﻲ‌ﺷﻮﺩ ﺍﻻ‌ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﺍﻣﻮﺭ؛
قَالَ علیه السلام:‏ لَا یَتِمُّ عَقْلُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ حَتَّى تَکُونَ فِیهِ عَشْرُ خِصَالٍ

الْخَیْرُ مِنْهُ مَأْمُولٌ- به نیکى او امید رود .
وَ الشَّرُّ مِنْهُ مَأْمُونٌ - : و از بدى او آسودگى باشد
یَسْتَکْثِرُ قَلِیلَ الْخَیْرِ مِنْ غَیْرِهِ - و نیکى اندک دیگرى را بسیار شمارد
وَ یَسْتَقِلُّ کَثِیرَ الْخَیْرِ مِنْ نَفْسِهِ- و نیکى بسیار خویش را ناچیز داند،
لَا یَسْأَمُ مِنْ طَلَبِ الْحَوَائِجِ إِلَیْهِ - از نیاز خواهى [دیگران‏] از او دلگیر نمى‏شود
وَ لَا یَمَلُّ مِنْ طَلَبِ الْعِلْمِ طُولَ دَهْرِهِ - و از علم‏جویى در طول عمرش دلخسته نمى‏شود
الْفَقْرُ فِی اللَّهِ أَحَبُّ إِلَیْهِ مِنَ الْغِنَى - و تهیدستى در راه خدا را بیشتر از توانگرى دوست مى‏دارد
وَ الذُّلُّ فِی اللَّهِ أَحَبُّ إِلَیْهِ مِنَ الْعِزِّ فِی عَدُوِّهِ - و خوارى در راه خدا را از بزرگمندى در نزد دشمن خدا خوشتر دارد.
وَ الْخُمُولُ أَشْهَى إِلَیْهِ مِنَ الشُّهْرَةِ - و گمنامى براى او رغبت انگیزتر از بلندآوازگى است.

ثُمَّ قَالَ علیه السلام : الْعَاشِرَةُ وَ مَا الْعَاشِرَةُ ؟
قِیلَ لَهُ مَا هِیَ
قَالَ علیه السلام : لَا یَرَى أَحَداً إِلَّا قَالَ هُوَ خَیْرٌ مِنِّی وَ أَتْقَى - کسى را نبیند مگر آن که گوید: او از من بهتر و پارساتر است
إِنَّمَا النَّاسُ رَجُلَانِ

رَجُلٌ خَیْرٌ مِنْهُ وَ أَتْقَى
وَ رَجُلٌ شَرٌّ مِنْهُ وَ أَدْنَى
فَإِذَا لَقِیَ الَّذِی شَرٌّ مِنْهُ وَ أَدْنَى قَالَ لَعَلَّ خَیْرَ هَذَا بَاطِنٌ وَ هُوَ خَیْرٌ لَهُ وَ خَیْرِی ظَاهِرٌ وَ هُوَ شَرٌّ لِی
وَ إِذَا رَأَى الَّذِی هُوَ خَیْرٌ مِنْهُ وَ أَتْقَى تَوَاضَعَ لَهُ لِیَلْحَقَ بِهِ فَإِذَا فَعَلَ ذَلِکَ فَقَدْ عَلَا مَجْدُهُ وَ طَابَ خَیْرُهُ وَ حَسُنَ ذِکْرُهُ وَ سَادَ أَهْلَ زَمَانِهِ.[3]
و چون بهتر و پارساتر از خویش را ببیند در برابرش فروتنى کند تا همپاى او گردد؛
پس چنانچه این گونه کند بى‏گمان بزرگمندى‏اش فراز گیرد و نیکى‏اش پاکیزه شود و یاد او نیک گردد و سرور مردم دوران خویش باشد.[4]
ﺍﻣﺎﻡ ﻫﺸﺘﻢ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ‌ﻫﺎ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﻲ‌ﺷﻮﺩ.
ﺍﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ ﭘﺮﻭﺭﺵ ﻣﻲ‌ﺩﻫﺪ ﺁﻥ ﺟﻮﻫﺮ ﺍﻧﺴﺎﻧﻴﺖ ﺭﺍ؛ «ﺩﻋﺎﻣﺔ ﺍﻹ‌ﻧﺴﺎﻥ ﺍﻟﻌﻘﻞ»، ﺍﻳﻦ ﺑﺬﺭ، ﺑﺎﻳﺪ ﺯﻳﺮ ﺩﺳﺖ ﺍﻳﻦ ﺑﺎﻏﺒﺎﻥ ﺑﻪ ﺛﻤﺮ ﺑﺮﺳﺪ!
 ﺑﺎﻟﻨﺴﺒﻪ ﺑﻪ ﺧﻮﺩﺕ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻋﺪﻡ ﺍﺳﺖ،
ﺑﺎﻟﻨﺴﺒﻪ ﺑﻪ ﺍﻭ ﻋﺪﻡ ﺍﻟﻌﻠﻢ ﺍﺳﺖ.
ﻋﺪﻡ ﺍﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎ ﻋﻠﻢ ﺑﻪ ﻋﺪﻡ ﻫﺮﮔﺰ ﺗﻌﺎﺭﺽ ﻧﻤﻲ‌ﻛﻨﺪ.
ﺁﻥ ﻭﻗﺖ، ﻋﻘﻞ ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻲ‌ﺷﻮﺩ.
ﻭﻗﺘﻲ ﻣﻲ‌ﺭﺳﺪ ﺑﻪ ﺍﻳﻤﺎﻥ،
قَالَ الرِّضَا علیه السلام :
لَا یَکُونُ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِناً حَتَّى تَکُونَ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ 

1. سُنَّةٌ مِنْ رَبِّهِ 
2. وَ سُنَّةٌ مِنْ نَبِیِّهِ صلی الله علیه وآله
3. وَ سُنَّةٌ مِنْ وَلِیِّهِ علیه السلام 

***

1. فَأَمَّا السُّنَّةُ مِنْ رَبِّهِ فَکِتْمَانُ السِّرِّ 
2. وَ أَمَّا السُّنَّةُ مِنْ نَبِیِّهِ ص فَمُدَارَاةُ النَّاسِ
3. وَ أَمَّا السُّنَّةُ مِنْ وَلِیِّهِ ع فَالصَّبْرُ فِی الْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ.

ﺍﻣﺎ ﺍﺯ ﺭﺳﻮﻝ ﺧﺪﺍ «ﻣﺪﺍﺭﺍﺓ ﺍﻟﺨﻠﻖ»؛ ﭼﻪ ﻛﺮﺩ؟ ﺑﺒﻴﻨﻴﺪ، ﺩﻧﺪﺍﻧﺶ ﺭﺍ ﺷﻜﺴﺘﻨﺪ، ﺧﺎﻛﺴﺘﺮ ﺑﺮ ﺳﺮﺵ ﺭﻳﺨﺘﻨﺪ، ﺷﺨﺺ ﺍﻭﻝ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻮﺩ، ﺑﻪ ﺁﻥ ﻭﺿﻊ ﺑﺎ ﺍﻭ ﻣﻌﺎﻣﻠﻪ ﻛﺮﺩﻧﺪ، ﺑﻌﺪ ﮔﻔﺖ: «ﺍﻟﻠﻬﻢ ﺍﻫﺪ ﻗﻮﻣﻲ ﻓﺈﻧﻬﻢ ﻻ‌ ﻳﻌﻠﻤﻮﻥ».
ﺑﻪ ﺟﺎﻱ ﺁﻥ ﻫﻤﻪ ﻋﺬﺍﺏ ﻛﻪ ﺍﺯ ﻣﺮﺩﻡ ﻛﺸﻴﺪ، ﺩﻋﺎ ﻛﺮﺩ، ﺁﻥ ﻫﻢ ﺍﺯ ﺧﺪﺍ ﭼﻪ ﺧﻮﺍﺳﺖ؟! «ﺍﻟﻠﻬﻢ ﺍﻫﺪ ﻗﻮﻣﻲ». ﺑﻌﺪ ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ: ﺩﻧﺒﺎﻝ «ﺍﻟﻠﻬﻢ ﺍﻫﺪ…» ﻛﻠﻤﻪ‌ﻱ «ﻗﻮﻣﻲ» ﺍﺳﺖ. ﺁﻥ ﻣﺮﺩﻡ ﺟﺰﻳﺮﺓ ﺍﻟﻌﺮﺏ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺧﻮﺩﺵ ﻣﻨﺴﻮﺏ ﻛﺮﺩ ﻛﻪ ﺟﻠﻮ ﻋﺬﺍﺏ ﺭﺍ ﺑﮕﻴﺮﺩ. ﺑﻌﺪ ﺁﻧﭽﻪ ﻋﻘﻞ ﺭﺍ ﺣﻴﺮﺍﻥ ﻣﻲ‌ﻛﻨﺪ، ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺁﺧﺮ ﻫﻢ ﺑﺮﺍﻱ ﺧﻮﺩ ﺁﻥ‌ﻫﺎ ﻋﺬﺭﺧﻮﺍﻫﻲ ﻛﺮﺩ؛ ﻋﻠﺖ ﺁﻭﺭﺩ، ﮔﻔﺖ: «ﻓﺈﻧﻬﻢ ﻻ‌ ﻳﻌﻠﻤﻮﻥ»؛ ﺑﺒﺨﺶ ﺍﻳﻦ‌ﻫﺎ ﺭﺍ ﻛﻪ ﺟﺎﻫﻞ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻋﺬﺭﺷﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﭙﺬﻳﺮ. ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻣﺪﺍﺭﺍﺕ ﺭﺍ ﺑﮕﻴﺮ؛ ﺁﻥ ﻭﻗﺖ ﻣﻲ‌ﺷﻮﻱ ﻣﺆﻣﻦ.
ﺍﻣﺎ ﺍﺯ ﻣﺎ؛ «ﺍﻟﺼﺒﺮ ﻓﻲ ﺍﻟﺒﺄﺳﺎﺀ ﻭﺍﻟﻀﺮﺍﺀ».
ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﺳﻪ ﻛﻠﻤﻪ، ﺑﺸﺮ ﺑﻪ ﻏﺎﻳﺖ ﺍﻟﻘﺼﻮﺍﯼ ﺧﻠﻘﺖ ﻣﻲ‌ﺭﺳﺪ.
ﺗﻤﺎﻡ ﻋﻠﻤﺎ ﺍﺧﻼ‌ﻕ، ﺍﺯ ﺯﻣﺎﻥ ﺍﺭﺳﻄﻮ ﺗﺎ ﺣﺎﻝ، ﺁﻧﭽﻪ ﺗﻤﺎﻡ ﺭﺟﺎﻟﻲ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺗﻬﺬﻳﺐ ﺑﺸﺮﻳﺖ ﻛﺎﺭ ﻛﺮﺩﻧﺪ، ﺳﻪ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺍﺳﺖ:
ﻣﺮﺣﻠﻪ‌ﻱ ﺍﻭﻝ، ﺗﺨﻠﻴﻪ؛
ﻣﺮﺣﻠﻪ‌ﻱ ﺩﻭﻡ، ﺗﺠﺰﻳﻪ؛
ﻣﺮﺣﻠﻪ، ﺳﻮﻡ ﺗﺤﻠﻴﻪ.
ﺗﻤﺎﻡ ﻣﺮﺍﺣﻞ ﺛﻼ‌ﺛﻪ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺩﻭ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﺟﻤﻊ ﻛﺮﺩﻩ! ﺁﻥ ﻫﻢ ﺗﻤﺎﻡ ﻧﻮﺍﻗﺺ ﺣﻜﻤﺖ ﻋﻤﻠﻲ ﻋﺎﻟﻢ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺩﻭ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﺍﺯ ﺑﻴﻦ ﺑﺮﺩﻩ!
ﺍﮔﺮ ﻛﻠﻤﺎﺕ ﺍﻭ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻣﻲ‌ﺷﺪ، ﺗﺸﺮﻳﺢ ﻣﻲ‌ﺷﺪ، ﻓﻬﻤﻴﺪﻩ ﻣﻲ‌ﺷﺪ، ﺑﻪ ﻛﺎﺭ ﺑﺴﺘﻪ ﻣﻲ‌ﺷﺪ؛ ﺩﻭ ﺣﺪﻳﺚ ﺍﻭ، ﺩﻧﻴﺎ ﺭﺍ ﻣﻨﻘﻠﺐ ﻣﻲ‌ﻛﺮﺩ! ﺷﻨﺎﺧﺘﻦ ﻫﻤﭽﻮ ﻛﺴﻲ ﺳﻬﻞ ﺍﺳﺖ؟!
ﺍﻣﺎﻡ ﻓﺮﻣﻮﺩ: ﻳﻚ ﺣﺞ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺍﺳﺖ ﺑﺎ ﻋﺘﻖ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﺭﻗﺒﻪ
... ﭘﺮﺳﻴﺪ: ﺁﻳﺎ ﻋﺪﻝ ﺣﺞ ﭼﻴﺰﻱ ﻫﺴﺖ؟
ﺍﻣﺎﻡ ﻓﺮﻣﻮﺩ: ﻫﻴﭻ ﭼﻴﺰ ﻋﺪﻳﻞ ﺣﺞ ﻧﻴﺴﺖ. ﻳﻚ ﺩﺭﻫﻢ ﺩﺭ ﺭﺍﻩ ﺣﺞ ﺑﺮﺍﺑﺮ ﺍﺳﺖ ﺑﺎ ﺩﻭ ﻫﺰﺍﺭ ﻫﺰﺍﺭ ﺩﺭﻫﻢ ﺩﺭ ﻏﻴﺮ ﺣﺞ ﻣﻦ ﺳﺒﻴﻞ ﺍﻟﻠﻪ. ﺍﻳﻦ ﺭﻭﺍﻳﺖ ﺭﺍ ﺧﻮﺏ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻴﺪ.
ﻣﺸﺎﻳﺦ ﺛﻼ‌ﺛﻪ، ﻳﻌﻨﻲ ﺛﻘﺔ ﺍﻻ‌ﺳﻼ‌ﻡ ﻛﻠﻴﻨﻲ، ﺷﻴﺦ ﺍﻟﻄﺎﺋﻔﻪ ﺩﺭ ﺗﻬﺬﻳﺐ، ﺷﻴﺦ ﺍﻟﻤﺤﺪﺛﻴﻦ ﺻﺪﻭﻕ ﺩﺭ ﻋﻴﻮﻥ ﻭ ﺍﻣﺎﻟﻲ، ﺭﻭﺍﻳﺘﻲ ﻛﻪ ﻣﺸﺎﻳﺢ ﺛﻼ‌ﺛﻪ ﻣﺘﻔﻘﺎ ﻧﻘﻞ ﻛﻨﻨﺪ…
عَنْ أَبِی الْحَسَنِ مُوسَى علیه السلام قَالَ:
مَنْ زَارَ قَبْرَ وَلَدِی عَلِیٍّ کَانَ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ کَسَبْعِینَ حَجَّةً مَبْرُورَةً
قَالَ قُلْتُ سَبْعِینَ حَجَّةً؟
قَالَ نَعَمْ وَ سَبْعِینَ أَلْفَ حَجَّةٍ
قَالَ قُلْتُ سَبْعِینَ أَلْفَ حَجَّةٍ
قَالَ رُبَّ حَجَّةٍ لَا تُقْبَلُ مَنْ زَارَهُ
وَ بَاتَ عِنْدَهُ لَیْلَةً کَانَ کَمَنْ زَارَ اللَّهَ فِی عَرْشِهِ 
قَالَ نَعَمْ إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ کَانَ عَلَى عَرْشِ الرَّحْمَنِ أَرْبَعَةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ أَرْبَعَةٌ مِنَ الْآخِرِینَ
فَأَمَّا الْأَرْبَعَةُ الَّذِینَ هُمْ مِنَ الْأَوَّلِینَ- فَنُوحٌ وَ إِبْرَاهِیمُ وَ مُوسَى وَ عِیسَى ع
وَ أَمَّا الْأَرْبَعَةُ مِنَ الْآخِرِینَ- فَمُحَمَّدٌ وَ عَلِیٌّ وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ
ثُمَّ یُمَدُّ الْمِضْمَارُ
فَیَقْعُدُ مَعَنَا مَنْ زَارَ قُبُورَ الْأَئِمَّةِ ع إِلَّا أَنَّ أَعْلَاهُمْ دَرَجَةً وَ أَقْرَبَهُمْ حَبْوَةً زُوَّارُ قَبْرِ وَلَدِی عَلِیٍّ علیه السلام
سپس مجلس کشیده شده و در آن توسعه داده مى‏شود و کسانى که قبور ائمه را زیارت کرده‏اند با ما روى عرش مى‏نشینند.
توجه داشته باش کسى که قبر فرزندم على علیه السّلام را زیارت کرده باشد درجه‏اش از دیگران اعلى و عطیه اهدائى او بهتر از سایرین مى‏باشد.

ﺍﻣﺎﻡ ﺷﺸﻢ، ﺭﺃﺱ ﻭ ﺭﺋﻴﺲ ﻣﺬﻫﺐ، ﺑﻪ ﻓﺮﺯﻧﺪﺵ ﺍﻣﺎﻡ ﻫﻔﺘﻢ ﻓﺮﻣﻮﺩ: ﺩﺭ ﺻﻠﺐ ﺗﻮ ﻋﺎﻟﻢ ﺁﻝ ﻣﺤﻤﺪ ﺍﺳﺖ
عَنِ الصَّادِقِ عَنْ آبَائِهِ علیه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و اله:
سَتُدْفَنُ بَضْعَةٌ مِنِّی بِأَرْضِ خُرَاسَانَ لَا یَزُورُهَا مُؤْمِنٌ إِلَّا أَوْجَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ الْجَنَّةَ وَ حَرَّمَ جَسَدَهُ عَلَى النَّارِ
عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام:
( أَنَّهُ قَالَ إِنَّ بِخُرَاسَانَ لَبُقْعَةً یَأْتِی عَلَیْهَا زَمَانٌ تَصِیرُ مُخْتَلَفَ الْمَلَائِکَةِ فَلَا یَزَالُ فَوْجٌ یَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ فَوْجٌ یَصْعَدُ إِلَى أَنْ یُنْفَخَ فِی الصُّورِ فَقِیلَ لَهُ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ وَ أَیَّةُ بُقْعَةٍ هَذِهِ قَالَ هِیَ بِأَرْضِ طُوسَ وَ هُوَ وَ اللَّهِ رَوْضَةٌ مِنْ رِیَاضِ الْجَنَّةِ مَنْ زَارَنِی فِی تِلْکَ الْبُقْعَةِ کَانَ کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه واله وَ کَتَبَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى لَهُ بِذَلِکَ ثَوَابَ أَلْفِ حَجَّةٍ مَبْرُورَةٍ وَ أَلْفِ عُمْرَةٍ مَقْبُولَةٍ وَ کُنْتُ أَنَا وَ آبَائِی شُفَعَاءَهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ)
عَنِ الْهَرَوِیِّ قَالَ سَمِعْتُ الرِّضَا علیه السلام یَقُولُ:
وَ اللَّهِ مَا مِنَّا إِلَّا مَقْتُولٌ شَهِیدٌ فَقِیلَ لَهُ فَمَنْ یَقْتُلُکَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ قَالَ شَرُّ خَلْقِ اللَّهِ فِی زَمَانِی یَقْتُلُنِی بِالسَّمِّ ثُمَّ یَدْفِنُنِی فِی دَارِ مَضِیعَةٍ وَ بِلَادِ غُرْبَةٍ أَلَا فَمَنْ زَارَنِی فِی غُرْبَتِی کَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ أَجْرَ مِائَةِ أَلْفِ شَهِیدٍ وَ مِائَةِ أَلْفِ صِدِّیقٍ وَ مِائَةِ أَلْفِ حَاجٍّ وَ مُعْتَمِرٍ وَ مِائَةِ أَلْفِ مُجَاهِدٍ وَ حُشِرَ فِی زُمْرَتِنَا وَ جُعِلَ فِی الدَّرَجَاتِ الْعُلَى مِنَ الْجَنَّةِ رَفِیقَنَا.
والسلام علیکم و رحمه الله و بر کاته
[1] .(فصلت/53)

[2] http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=78685&consultationid=47378
[3] تحف العقول ؛ النص ؛ ص443
[4] تحف العقول / ترجمه حسن زاده ؛ ؛ ص805

/ 0 نظر / 178 بازدید